"Şangay'lı Kadın" (Lady from Shanghai) (1947)

İrlandalı Michael O’Hara (Orson Welles) serserilerin elinden kurtardığı Elsa Bannister’a (Rita Hayworth) aşık olur. Kadın da ona ilgi gösterir ve avukat kocasıyla (Everett Sloane) beraber seyahat ettikleri yatın mürettabatına katılmasını ister. Yolculuğun başlamasıyla entrikalar silsilesi hız kazanır.   

Orson Welles’in yazdığı, yönettiği ve oynadığı bir film. Sherwood King’in “If I Die Before I Wake” kitabından uyarlama.

Noir film unsurları kullanılıyor kullanılmasına ama beceriksizce. “Femme fatale” rolünün yakıştığı sarışınlaştırılmış Hayworth ve eşi rolündeki Everett Sloane iyi seçimler fakat yürümeyen bir şeyler var. Mesela Akvaryum sahnesi gibi bazı sekanslar fazla deneysel kaçıyor. Meksika yolculuğu kısmı noir film havasını dağıtıyor. Mahkeme sahnesi yine bu tarzda eğreti duruyor. Galiba Stilize sahneler "noir" havasına bir şey katmıyor. Hikaye yeterince gizemli değil ve merak uyandırmıyor. Sözgelimi sinematografik açıdan daha düz bir film olan Malta Şahini'ndeki (1941) çekiciliğin onda biri yok. Özetle bana göre değilmiş. Ancak Rita Hayworth güzelliğinin hatırına seyredebildim 

Filmin başında genç adamın sigara ikramını kullanmamasına karşın alıp mendilinin arasına özenle yerleştirmesi hanımefendilik örneği olarak hatırlanacak sahnelerden biriydi. Yalnız ilerleyen sahnelerde Elsa'nın sigara içtiği de gözümden kaçmadı. Belki de güvenilmeyecek bir kadın olduğuna işaret eden bilinçli bir tutarsızlıktı.  

Aslında Şangay’la bir ilgisi yok. Elsa bir süre orada kalmış ve finalde bir Çin gösterisi var sadece. İlginç gözüksün diye kullandılar herhalde.

Filmin sonunda herkesin gerçek yüzünün aynalarda görüldüğü bir hesaplaşma sahnesi var (Mirror maze). Sonrasında Michael O’Hara tek başına yeni bir hayata yürürken  “Everybody is somebody’s fool” diyor. Bir bakıma doğru. Hiç değilse değecek insanların ya da işlerin aptalı olmak yapabileceğimiz en akıllıca harekettir belki de.

IMDB

Orson Welles bu filmi Rita Hayworth ile evliliklerinin sonuna doğru çekmiş. Zaten bittikten  kısa bir süre sonra ayrılmışlar. 

Bu hafta Alzheimer ve Terry Pratchett’tan bahsetmiştim. Rita Hayworth’ün ALZ sonucu kaybedildiğini öğrenmek üzücü bir rastlantı oldu. Başarısız 5 evliliğin ardından son yıllarında kızı yanında olmuş.  

Everett Sloane Broadway’de başlar. Radyo oyunlarında başarı kazanır. Borsada çalışır ama 1929’da çökünce aktörlüğe dönmek zorunda kalır. Sinemaya Orson Welles’in Citizen Kane’i ile adım atar. Birçok dizi ve filmde oynar. Gözleri kötüleşince 55 yaşında çok sayıda barbitürat alarak intihar eder.

According to Orson Welles, this film grew out of an act of pure desperation. Welles, whose Mercury Theatre company produced a musical version of "Around the World in 80 Days," was in desperate need of money just before the Boston preview. Mere hours before the show was due to open, the costumes had been impounded and unless Welles could come up with $55,000 to pay outstanding debts, the performance would have to be canceled. Stumbling upon a copy of "If I Die Before I Wake," the novel upon which this film is based, Welles phoned Harry Cohn, instructing him to buy the rights to the novel and offering to write, direct and star in the film so long as Cohn would send $55,000 to Boston within two hours. The money arrived, and the production went on as planned.

Harry Cohn ile

Near the end of shooting, Orson Welles told Columbia executives that he wanted a complete set repainted on a Saturday for shooting on Monday. Columbia exec Jack Fier told Welles it was impossible, because of union rules and the expense that would be incurred by calling in a crew of painters to work on a weekend. Welles and several friends broke into the paint department that Saturday and repainted the set themselves, and when they were finished they hung a banner on the set that read "The Only Thing We Have to Fear is Fier Himself". When the union painters arrived at work on Monday and saw that the set had been repainted by someone else, they refused to work, threw a picket line around the studio and threatened to stay on strike until a union crew was paid triple time for the work that had been done (which was why Fier had refused to authorize the work in the first place). To placate the union, Fier agreed to pay them what they wanted but put the cost on Welles' personal bill. In addition, he had the union painters paint a banner saying "All's Well That Ends Welles".

Columbia Pictures chief Harry Cohn thought the movie would ruin his star, Rita Hayworth, and held the release of the picture back for one year. Cohn ordered director Orson Wellesto insert "glamour" shots (close-ups) of Hayworth. Because of the success of Hayworth's singing in other films, Cohn ordered filming of the scene where Hayworth sings "Please Don't Kiss Me."

The yacht on which much of the action takes place was the "Zaca", which was rented from its owner, Errol Flynn. Flynn skippered the Zaca between takes, and he can be spotted in the background in a scene outside a cantina.

Orson Welles' original rough cut of this picture ran 155 minutes. Numerous cuts made by Columbia Pictures executives included a shortening of the famous "funhouse" finale.

Orson Welles runs past an old Mexican movie poster of Resurrection (1927) during a chase scene. The film stars Dolores del Rio, a former girlfriend of Welles'.

Orson Welles was very displeased with the score put together by the studio-appointed composer. In a test screening, he put a temp stock score on which was supposed to be a model for the composer. The composer completely disregarded Welles' precisely laid-out blueprint. In particular, the final mirror scene was supposed to be unscored, to create the sense of terror.

Orson Welles thought of Everett Sloane as primarily a radio actor who didn't move particularly well on film, so he introduced crutches to the character.

When the film was screened for Columbia Pictures president Harry Cohn, he found it so incomprehensible he offered to pay $1,000 to anyone who could explain the plot to him. Later he decided to clarify the film by beginning it with the trial scene and telling the preceding part of the story in flashbacks, but abandoned the plan because so much new footage would have had to be shot it would have nearly doubled the film's cost.

Errol Flynn's own pet dachshund is seen in the yacht scenes, since it is Flynn's yacht Zaca in the film. Flynn also did all the aerial photography for that film's yacht scenes and is in the film incognito.

The cast was frequently frustrated and confused by arriving on the set to find Orson Welles rewriting the script from day to day. His method of working with his actors was often harsh and manipulative. Sometimes he deliberately rattled them to get nervous, edgy performances. Other times he would cause them to forget their lines so they could improvise new ones. One such line that survives on screen was made up on the spot by a flustered Erskine Sanford as the judge: "This isn't a football game!"

Shooting was delayed whenever Errol Flynn disappeared for extended lengths of time. His contract stipulated the yacht could not be used unless he was present. 

Rita Hayworth became ill while shooting in Mexico, and the production had to close down for a month. Orson Welles had been unfairly criticized for having the film go over budget.

RITA HAYWORTH

In person Rita was shy, quiet and unassuming; only when the cameras rolled did she turn on the explosive sexual charisma that in Gilda (1946) made her a superstar. To Rita, though, domestic bliss was a more important, if elusive, goal, and in 1949 she interrupted her career for marriage - unfortunately an unhappy one almost from the start - to the playboy Prince Aly Khan. Her films after her divorce from Khan include perhaps her best straight acting performances, They Came to Cordura(1959). Beginning in 1960 (age 42), early onset of Alzheimer's disease (undiagnosed until 1980) limited Rita's ability. The last few roles in her 60-film career were increasingly small. Almost helpless by 1981, Rita was cared for by her daughter Yasmin Khan until her death at age 68.

Perhaps Gene Ringgold said it best when he remarked, "Rita Hayworth is not an actress of great depth. She was a dancer, a glamorous personality, and a sex symbol.

1978

Part of the reasons for the downward spiral was television, but also Rita had been replaced by the new star at Columbia, Kim Novak. After a few, rather forgettable films in the 1960s, her career was essentially over.

On May 27, 1949, she married Prince Aly Khan. Many people forget that Rita, not Grace Kelly, was the first movie star to become a princess.

Charlton Heston wrote about Rita Hayworth's brief marriage to James Hill. Heston and his wife Lydia joined the couple for dinner in a restaurant in Spain with the director George Marshall and Rex Harrison, Hayworth's co-star in "The Happy Thieves." Heston wrote in his memoir that the occasion "turned into the single most embarrassing evening of my life", describing how Hill heaped "obscene abuse" on Hayworth until she was "reduced to a helpless flood of tears, her face buried in her hands". Heston writes how they all sat stunned, witnesses to a "marital massacre" and though he was "strongly tempted to slug him" (Hill), he instead simply took his wife Lydia home when she stood up, almost in tears. Heston wrote, "I'm ashamed of walking away from Miss Hayworth's humiliation. I never saw her again.".

QUOTES

Arthur Bannister: "Killing you is killing myself. But, you know, I'm pretty tired of both of us."

Michael O'Hara: "I've always found it very... sanitary to be broke."

Elsa Bannister: "You need more than luck in Shanghai."

Arthur Bannister: "You've been traveling around the world too much to find out anything about it."

Bu içerik Kuzey Kalesi tarafından hazırlanmıştır. .

Trapped (Ofaert) Televizyon Dizisi (İzlanda)

TRAPPED
Bir İzlanda Polisiyesi (İskandinav Noir)

17 Ocak 2018 tarihli Guardian International gazetesinde bir haber çıktı. İsveçli kadın gazeteci Kim Wall’un kolları, bacakları ve kafası kesilmiş, ayrıca defalarca bıçaklanmış cesedi Danimarka açıklarında bulunmuştu. Kriminolojiye ilgim olduğu için alıp dosyaladım. Kim Wall yaklaşık 10 gündür kayıp olarak aranıyordu. Araştırmalar derinleşince şüpheler en son röportaj yapmak için gittiği şahıs üzerinde yoğunlaştı: Peter Madsen. Madsen, kendi yaptığı teknolojik aletlerle sanat gösterileri yapan bir teknoartistti. Son zamanlarda inşa ettiği denizaltıyla gündemdeydi. Madsen sorgulamada, denizaltısı Nautilus’a gelen gazetecinin uzuvlarını kestiğini itiraf etti.

İşte Trapped dizisi de bu hadiseden önce çekilmiş olmasına karşın çok benzer bir olayla açılıyor. Küçük bir İzlanda kasabasının limanına bir yolcu gemisinin birkaç günlüğüne gelmesinin ardından balıkçılar kolları, bacakları ve kafası kesilmiş ve defalarca bıçaklanmış bir ceset bulur. Kasabanın polis şefi Andri Olaffson (Olafur Darri Olafsson) iki yardımcısıyla birlikte olayı araştırmaya başlar ve soruşturma bitene kadar geminin ayrılmasına izin vermez. Tam bu olayın üzerine korkunç bir fırtına kasabayı vurur ve dışarıdan yardım gelmesi imkansız hale gelir. Olayın üzerine gidildikçe aslında kasabalarının sandıkları gibi mutlu mesut bir yer olmadığı ortaya çıkmaya başlar.     

Toplamda 10 bölüm. Atmosferin ön plana çıktığı bir polisiye dizi diyebiliriz. Baş karakter Andri Olaffson hiçbir süper gücü olmayan, aşırı bir beceri sergilemeyen, özel yaşamı problemli, geçmişi sıkıntılı, sıradan diyebileceğimiz bir polis. Diyeceksiniz ki bu tarz dedektiflerin hikayelerini bilhassa İskandinav polisiyelerinde sık izliyoruz. Doğru, ama bu dizinin bir araya gelince özgün bir iş olmasını sağlayan güçlü özellikleri var. Bir kere Olafur Darri Olafsson klasik anlamda yakışıklı olmasa da benzer rollerdeki pek çok aktörden daha karizmatik. Standart bir yakışıklılığı falan yok. Götlü göbekli bir herif ama havası var. Adam sahneleri sadece cüssesiyle değil, karizmasıyla da dolduruyor. Hani fotojenik derler ya, herif resmen ekranojenik :)

Baltasar Kormakur (Dir)

I Hunt Man diye daha önce çektiği bir dizisini daha seyrettim. Yine polis rolündeydi ama orada annesiyle yaşayan sosyal bir kişiliği canlandırıyordu. Dağınık ve pek kimseyi takmayan cool bir dedektif portresi çiziyordu. Trapped’deki kadar olmasa da yine ekran pırıltısı belliydi. Burada ise depresif, az konuşan bir karakteri canlandırmış. Kasabanın problemleri yetmezmiş gibi bir de düşüncesiz karısı Agnes (Nina Dögg Filipusdottir) ile uğraşıyor. Kadın güzel, ona lafım yok ama bunlar boşanma arifesindeler, karı çocukları almak için gelirken yeni sevgilisini getirmiş. Şuna bak sen! Nedir bu kadınlardan çektiğimiz yahu. Yırtmışım böyle modernliği. Neyse Andri kazığını atıyor yeni kocaya, biz konuya dönelim, kontrolden çıkmayalım :) Başroldeki Andri karakterinin sempatiklikten ziyade kısıtlı imkanları ve yetenekleriyle doğru bildiğini yapmaya çalışan ama bunu isyankar polis klişelerine savrulmadan yansıtabilen bir gerçekçiliği olduğunu söyleyebilirim. Ne uçan tekme atabiliyor, ne bilgisayar kurdu ne de başka bir uzmanlığı var. Fakat tüm sadeliğine karşın çekici de olabilen özgün bir kişilik. Tüm sorunlara karşın işini iyi yapmaya çalışıyor. Burası önemli.  

Andri Olafsson’un Hinrika (Ilmur Kristyansdottir) adında bir kadın ve Asgeir (Ingvar Eggert Sigurdson) isminde bir erkek yardımcısı var. Kasabanın tüm polis gücü bu kadar. Hem Hinrika hem de Asgeir alışıldık polis karakterlerinden çok farklı değil. Sıradan görünümlü davranışlara ve görüntülere sahipler. Dizinin başarısı burada zaten. Yalın karakterler ve çok da özgün olmayan bir hikaye atmosferin de etkisiyle ilginizi çekmeyi başarıyor ve sıkmıyor. Böyle olunca gerçekçilik tavan yapıyor. Atmosferin de güçlü etkisiyle sadeliği sıkıcılığa dönüştürmeden seyir zevki veren bir başarı vücuda geliyor. Yoksa dizinin öyle hızlı bir temposu, çok ilginç bir konusu, ya da çarpıcı sahneleri yok.

Andri Olafsson

Hinrika'yı sevdim, iyi kadın

Kalleş Agnes!

Yönetmen artık ismini duymaya başladığımız Baltasar Kormakur. Başroldeki Olafur için şunları söylüyor:

       “I didn’t want to go with a typical leading man, although I got pressure to. Ólafur Darri was                   always my first choice. He has become something of a Gérard Depardieu figure in Iceland. 

         Women here swoon over him, believe it or not.”

Tolkien, Gondor diyarını hayal ederken İzlanda gezisinin ona çok faydalı olduğunu söyler. Haklıdır. Başka dünyadan görüntüler sunan İzlanda’nın volkanları, buzulları, kar fırtınaları ve çorak manzaraları insanı farklı gezegenlere götürür. Zaten Alien filminin farklı bir gezegende geçen sahnelerinin burada çekilmesi de rastlantı değildir. İzlanda’da çekilen bu dizinin de en güçlü yanlarından biri atmosfer. Carpenter’ın The Thing filmindekine benzer olağanüstü bir kar fırtınasının merkezindeki kasabada her dış çekim daha fazla seyretmek istenen görüntüleri barındırıyor. Bir bilimkurgu atmosferinde polisiye izliyorsunuz. Diziyi seyrederken üşüdüğümü hissettim, o derece etkileyici bir çevre efekti yaratılmış. Dizinin isminde de kullanılmış olan kapana kısılma, çıkış yolu bulamama duygusunun aktarılmasında kar fırtınası başrolde. Anlayacağınız görsellik ciddi bir artı unsur. Kar fırtınası sadece bir fon olarak değil olayların içindeki bir karakter olarak dizi boyunca seyirciye eşlik eden vazgeçilmez bir faktör. Bu karlar altındaki gergin ortam yine sevdiğim bir film olan çizgiroman uyarlaması "30 Days of Night" filmini hatırlatıp durdu seyrederken. Final sahnesi dışında nefis filmdi bence. 

Asgeir

İzninizle İzlanda bana başka şeyler de hatırlatıyor. Mesela interneti halkına ücretsiz hale getiren bir devlet anlayışı aklıma geliyor. Ne mutlu onlara. Türkiye ise çıkar ortaklarına kendi insanını  soyduran tipsizleri anımsatıyor. Çok kalitesiz bir internetin, rezil bir satış-sonrası hizmetle fahiş fiyata satıldığı ülkemi düşündürüyor. Kimin halkı için çalıştığına siz karar verin artık. Laf İzlanda'dan açılmışken bu haklı eleştirimi de yazının sonuna sokuşturmuş olayım. Bir daha ne zaman İzlanda konusu açılır bilmem. 

Diziye dönersek, ben çok sevdim. İzlanda’da ve dünyada da çok beğenildi. Dahası ikinci sezonu çekiliyor bildiğim kadarıyla. Zaten sonunda sinyallerini veriyordu bana sorarsanız, Çin sermayesiyle ilgili bir konu olacak herhalde. Kesin seyredeceğim. Konu ilginizi çektiyse tavsiye ederim efenim.

Son olarak dizide geçen bir diyaloğu buraya almalıyım, ortamında çok etkileyiciydi:

Agnes: “Something evil blew in with the big storm.”

Andri: “I think it was already here…”

Bazen yeni olduğunu düşündüğümüz kötülüklerin kökeni çoook eskilerde olabiliyor. 

Öyle değil mi Türkiye? 

Bu içerik Kuzey Kalesi tarafından hazırlanmıştır. .