25 Kasım 2017 Cumartesi

Leningrad Kuşatması - Şostakoviç - Müzik - Direniş


The Orchestra that Defied Hitler (2016) (BBC)
1942 yılında Nazi kuşatması altındaki Leningrad'da Filarmoni Salonunda Şostakoviç'in yedinci senfonisinin seslendirilmesinin ardındaki hikayeleri anlatan BBC yapımı bir belgesel. Arşiv görüntüleri ve sağ kurtulanların şahitliklerine de yer verilmiş. Hatta o efsane konser Şostakoviç'in oğlunun şefliğinde tekrarlanıyor ve sağ kalan insanlar seyirci olarak bulunuyorlar. İnce bir düşünce.
     
Süresi bir buçuk saat. Sunucular Amanda Vickery ve Tom Service. Amanda şehrin yaşadığı açlık gibi pek çok felaketi anlatırken, Tom Service olayın müzikal boyutunu irdeliyor. İkinci dünya savaşı, Şostakoviç, Müzik, Rusya meraklıları için cazip olabilir.  



NOTLAR

Shostakovich. Philharmonic Hall in Leningrad.
A city under siege. Şehirde açlık. Aynı salonda konser. Şef, Maksim Şostakoviç. Oğlu. 70 yıl sonra revisited. Leningrad senfonisi. Rusya’da sanatın kalbi o dönemlerde.

Peter the Great. 300 yıl önce bataklık bir arazi. Northwestern edge of Russia. Batıya açılan pencere olma hedefi Peter için. Hem proleterya hem de inteligentsiya şehri.

1917 Nikola 2’nin tahttan indirilişi. Lenin devrimi.  İç savaş. Açlık. 15 milyon civarı kayıp. 1924’te vefat edince Leningrad oldu. Stalin Leningrad’ın çeşitliliği ve liberalliğinden hoşlanmıyor. 1936’da Stalin dehşeti. Show trials, Mass executions. Gulaglar. Leningrad’ın 18 mil güneyindeki orman Levashovo Wasteland olarak biliniyor. Gizli servisin vurduklarının cesetleri buraya atılıyor. Bugün yakınları ağaca kaybettiklerinin fotoğrafını iliştiriyor. Bir saygı ve anma alanı. İlginç. 1936-38 arası 70 bine yakın insan öldürülmüş bu şekilde Leningrad’da. Öldürülenlerin isimleri 13 ciltlik Leningrad Martyrology eserinde tek tek listelenmiş. 

Lenin ve Stalin müzik dinlemeyi seviyor. Genç yaşında bestelediği “Song of the Counterplan” Stalin’in favorilerinden. 2 yıl sonra yeni bir opera sahneliyor. “Lady Macbeth of the Mtsensk District”. İki yıl sonra Stalin dinlediğinde kariyeri inişe geçti. Stalin Balşoy’dan ilk bölüm sonrası çıktı. 1936. Kendi plak koleksiyonu varmış. Pravda’da çıkan ağır eleştiri. Sonrasında yalnızlaşıyor. İnsanlar onunla görülmek istemiyor. 1937’de durum kötüleşti. Tuchacevsky, Şosta’nın destekçisi hakkında Stalin şüphelendi. Yazlığında kendisini öldürme planı yaptığını düşünüyor. Şosta’yı da sorguluyorlar. Şosta istenilen cevapları vermeyince kendi iyiliği için bu gece düşünüp yarın cevap vermesi istendi. Ertesi sabah ölüme ya da Gulag’a gider gibi herkesle vedalaştı. Sorgu merkezinde satlerec bekledi. Sonunda biri kimi beklediğini sorunca ismini verir. Memur cevap olarak "aa  onu dün vurdular" der. Şosta evine döner. 1942’de Almanlar saldırdı. Oysa birkaç yıl önce saldırmazlık paktı imzalamışlardı. 1941 Eylülünde kuşatma tamamlanıyor.
Rationing başladı. Gittikçe kötüleşti. 

125 gramlık ration ekmek. Günlük istihkak. Una herşeyi katıyorlar. Rationing ihtiyaca göre değil çalışma kapasitene göre ayarlanıyor. Ekmek kuyrukları.

Kuşatmada önce siper kazdı sonra konser salonunun çatısında itfaiyecilik yaptı. Firewatching. Denied active service.

Savaş sırasında 4 movement’tan oluşan 7. Senfonisini yazar. Bir ilk. Savaş sırasında yazılması.
Dördüncü movement’ı bitiremeden durum kötüleşince havayoluyla yapılan tahliyeyle terk ediyor şehri. Geride kalanlar için starvation winter olarak bilinen dönem başladı. -35’e kadar düşüyor sıcaklık. Lattica gölü donunca erzak getlmesi az da olsa mümkün olur. Sokaklarda kedi köpek kalmadı. Yendiler. Malnutrition deaths.

Man pulled by woman. Swollen with edema. Last stage of starvation. Skin discoloration.
Everyone had their own siege.

Olga çocukken yaşadığı kuşatmayı 90 yaşında anlatıyor. 5 saat beklemiş kuyrukta bir dilim ekmek için.
Babası ve dedesini o gömmüş.
Şostakoviç önce Moskva’ya sonra doğuya gidiyor trenle. 7 günlük yolculuk. Kubishev’e geliyorlar. Sovyetlerin wartime capital. Volga nehri kıyısında.
Semitone by semitone zor şartlarda besteledi.

Şosta: “1941’deki olaylarla ilgili olarak yazdım”
24 saate çıkabilen karartmalar
Siege diaries var. Çeşitli insanlar tutmuş. Birisi Elena Kochina

Rumors of cannibalism. Bebekler, çocuklar kayboluyor. Savaş sonrası bu konular tabu oluyor. Sovyetler sonrası gizli servis arşivlerinde şehirde tanıdığı olmayan hatta ration kartı olmayanların cesetlerden parçalar çaldığını ya da kendi çocuklarını yediğini kaydetmiş. Mikhail Giorgieviç’in tablosu.

Senfoninin provalarını Balşoy Tiyatrosu orkestrası yapıyor. O da şehirden uzaklaştırılmış. Şef Samuel Somusud sonunda Stalin’e övgü koymasını istemiş. Şosta haha yapmış ama yakınlarına şöyle söylemiş: “I take into consideration but not into practice”

Mikrofilme kaydedilen notalar gizlice Moskva’dan Tahran’a, Kahire’ye ve Londra’ya gitti. Leningrad Symphony (7th symph). Maida Vale Stüdyosundaki ilk prova. 78 sakika sürüyor. Saat dokuzda çalan ve kutsal sayılan Big Ben çanlarına sarkıyor yani. Son kısım Victory. Sonunda kesmeden yayınlıyorlar.

Tüm şefler yarışıyor. Mussolini’nin tescilli düşmanı Toscanini alıyor turneye çıkma hakkını. NBC orkestrası. 100’den fazla performans.

Leningrad’ı canlandırmak için sonrasında orkestra kuruyorlar.Şef olarak bir tek Eliasberg var.  Eskilerin çoğu ölmüş ya da kaçmış. İlanla müzisyen davet ediyorlar. Extra rations verecekler karşılığında. Radio House.

Cevdet Haydarof, drummer. Eliasberg’e öldüğünü söylüyorlar. Morga gidiyor ve el parmaklarının hareket ettiğini fark ediyor. Ölmemiş. Orkestraya katılıyor. Faşistlerin gelişini temsil ediyor drum. Hırsla çalıyor. Eliasberg bu toplama müzsiyenlerden orkestra yaratıyor. Hepsinin kuşatmayla ilgili acı anıları ve kayıpları var. Mesela henüz öğrenci olan Jania Matus was asked to pay the repair of her oboe with a tasty dead cat.

Viktor Koslof klarnetist, Eliasberg’in biyografisti. Bazıları o kadar güçsüzmüş ki prova salonu üst katta olunca merdivenleri çıkamamışlar.

Score uçakla Leningrad’a ulaştığında Eliasberg ellerindeki kadronun yetersiz olduğunu anladı. Yüzün üstünde müzisyen için yazılmıştı.
Reenactmanet of the concert.

872 gün sürdü kuşatma.
500.000 asker, 1 milyon civarı sivil rusun öldüğü tahmin ediliyor. Modern savaşlardaki en yüksek rakam. 186 tane mass grave var.

Anıt üzerinde no one and nobody is forgotten yazıyor. Nikto ne zabit.
Savaştan sonra Stalin kaldığı yerden zalimliklerine devam etti. Ya gulaga sürdü sudan sebeplerle ya da öldürdü.


1948’de Şosta yine istenmeyen adam ilan edildi ve müziği yasaklandı. 


























Левашовская пустошь



















Günlük ekmek istihkakı
























Платунов М. Г. Хлеб украл. Из серии «Ленинград в блокаде». 1942. Бумага, гуашь




















Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...